Van links naar rechts: de omgekeerde wereld

Westers beschaafd zijnde schrijf je van links naar rechts. En als het even kan met je rechterhand, al mag je tegenwoordig op school ook met je linkerhand schrijven. Vroeger vond men dat maar sinister: onheilspellend. Sinister betekent in het Latijn links, maar had ook bij de Romeinen al de bijbetekenis ongunstig, onheilspellend. Misschien omdat de oude Grieken zich bij het doen van voorspellingen naar het noorden wendden: zij wilden het geluk brengende oosten aan de rechterzijde hebben. De wijzen komen uit het oosten en in het oosten komt de zon op: daar komt het licht vandaan.

Terwijl de aarde haar rondjes om de zon draait wentelt zij rechtsom om haar as. Daarom gaat de zon in het oosten op en in het westen onder. Begeven wij ons naar het oosten, gaan we de zon tegemoet en verkorten wij onze dag. Totdat wij ons volgens internationale afspraken zelfs naar het verleden begeven, op het moment dat we de 180e lengtegraad oversteken. De sprong naar de toekomst kunnen we westwaards maken.

Het richting bepalende noorden

Waarom die oude Grieken zich naar het noorden wendden? Daar staat aan de nachtelijke hemel nou eenmaal het enige vaste punt waarop wij ons kunnen richten: de poolster, stilstaand op het punt waar de aardas door de hemelbol prikt. Vanuit ons perspectief gezien draait de complete sterrenhemel eromheen. Trek vanuit dat punt de kortste lijn naar de horizon en je hebt het noorden bepaald. Zo kun je ‘s nachts je richting bepalen.

Ook Mercator nam het noorden om zich op te richten: sinds Mercator laten wij de verticaal van het kaartblad naar het noorden wijzen. Daardoor is op de kaart het westen links en het oosten rechts gelegen. Volgens deze eeuwenoude conventie ligt het gebied waar de dag nog komen gaat links, het gebied waar de tijd reeds is verstreken rechts.

Niet met de tijd mee

Waarom schrijven wij dan van links naar rechts? Tegen de tijd in? Zowel Hebreeërs als Arabieren schrijven van rechts naar links. Hebreeërs gebruikten aanvankelijk het proto-Sinaïtische alfabet, dat ontstond uit een beeldschrift. Zo komt de eerste letter, alef, van het symbool voor os. De Grieken namen dit schrift over en vulden het aan met klinkers: het alfabet ontstond. Aanvankelijk schreven zij boustrophedon, letterlijk zoals een os ploegt: afwisselend van rechts naar links en van links naar rechts. Uiteindelijk schreven de Grieken alleen nog maar van links naar rechts. Zo ook de talen die geschreven worden in alfabetten die aan het Griekse zijn ontleend: het Cyrillische en het Latijnse alfabet, waarmee wij ons dagelijks bedienen.

Mijn kinderen schrijven even makkelijk van rechts naar links als van links naar rechts. Op een gegeven moment leren ze dat af. Je schrijft om een boodschap op te schrijven: een boodschap is meestal voor iemand anders bedoeld en dus naar buiten gericht. Als je met je rechterhand schrijft, gaat de beweging naar buiten van links naar rechts. De beweging van rechts naar links daarentegen is met je rechterhand schrijvend een beweging naar je toe. Zouden wij van links naar rechts schrijven omdat in ‘het westen’ de linker hersenhelft en dus het aantal rechtshandige mensen overheerst?? Hoe dan ook: we gaan niet met de tijd mee…

Geraadpleegde bronnen:
* M. Philippa e.a. (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands
* http://nl.wikipedia.org/wiki/Internationale_datumgrens

Ceciel Fruijtier onderneemt sinds 2007 vanuit haar bedrijf Fruijtier tekst&advies. Zij redigeert en herschrijft teksten die in de steigers staan, maar nog niet voor publicatie geschikt zijn. Daarnaast geeft zij tekstadvies en individuele schrijftrainingen. Als tekstredacteur stelt zij zich ten doel zinvolle informatie toegankelijk te maken, zodat die zijn weg in de wereld vindt.

Leave a Comment