Meten is weten?

Meten is weten, dat krijgen we met de paplepel ingegoten. Is dat de weg naar kennis en begrip van onszelf en de wereld? We zijn natuurwetenschappelijk een stuk verder dan een eeuw geleden, dat is duidelijk. En we zullen wellicht nog een stuk verder komen, in natuurwetenschappelijk opzicht dan. Maar of dat ons veel verder brengt ten aanzien van de grote levensvragen? Nadenkend over mezelf en de wereld, realiseerde ik me: we kúnnen alleen maar meten wat we weten!

Onbekende zintuigen
Wetenschappelijke meetapparatuur is slechts een verlengstuk van de ons bekende zintuigen. Er bestaan echter meer zintuigen dan die waarover wij mensen beschikken. Een simpel voorbeeld is het waarnemen van het aardmagnetisch veld. Vogels kunnen daarop feilloos navigeren. Zij vinden hun weg over de hele wereldbol als hun natuur dat van hen vraagt. Terwijl wij mensen zonder herkenningspunt geen idee hebben welke richting we op moeten, nadat we overdag in de woestijn een paar rondjes hebben gelopen. We verdwalen omdat we slechts een beperkt aantal zintuigen ontwikkeld hebben.

Zou de mens ons nog onbekende zintuigen kunnen ontwikkelen? Of zijn we wat dat betreft uitgeëvolueerd? Behalve zien, horen, ruiken, proeven en voelen, kunnen we ook een hoop fenomenen indirect waarnemen. Zoals dat aardmagnetisch veld. Dan bedenken we een hulpmiddel, in dit geval een kompas. We volgen daarbij de ons bekende weg: waarnemen via de ons bekende zintuigen, die informatie cognitief analyseren, iets slims bedenken dat ons verder helpt. We verleggen onze grenzen, richten ons naar buiten en hanteren een verlengstuk van de ons bekende begrippen. Wat we niet letterlijk be-grijpen kunnen, proberen we te pakken te krijgen door het dan wel niet experimenteel maar in ons voorstellingsvermogen concreet te maken.

Verborgen variabelen
Ik vind het fascinerend dat Einsteins’ baanbrekende inzichten voortkomen uit gedachte-experimenten, niet uit empirisch experimenteel onderzoek. Licht gedraagt zich natuurkundig gezien tegelijkertijd als deeltje én als golf. Dat puzzelt ons cognitief vermogen nog steeds. Einstein kwam met de oplossing dat straling uit deeltjes bestaat, maar had later bezwaar tegen de kansverdeling van deeltjes: “God dobbelt niet”. Hij geloofde dat de onzekerheden van de kwantummechanica niet reëel waren, maar dat er ‘verborgen variabelen’ waren, die we nog niet kennen.

Echte kennis gaat ons voorstellingsvermogen te boven. Einstein beschikte over een voor mensen ongekend groot voorstellingsvermogen. Hij wist daarmee ons verklarend begrip dramatisch te vergroten, al kunnen we ons de realiteit van E=mc² niet voorstellen. Energie is hetzelfde als massa, als je het vermenigvuldigt met de lichtsnelheid maal lichtsnelheid ?!! We proberen het met al ons vermogen concreet te maken. ‘s Werelds beste wetenschappers werken samen en bouwden een gigantische deeltjesversneller, maar nog steeds hebben we diverse ‘verborgen variabelen’ niet gevonden.

Tegelijkertijd: er is zoveel dat we heel simpel direct kunnen waarnemen, ook al begrijpen we het niet. De zwaartekracht is kwantummechanisch nog steeds niet begrepen. Maar een kind weet dat het van de bank op de grond kan vallen, maar niet de lucht in kan zweven hoe graag het ook wil. Het grijpt naar het speeltje boven zijn hoofd, maar kan er niet bij. Kunnen wij mensen ook niet bij datgene dat we zo graag begrijpen willen?

Onbegrijpelijk helder
We kunnen veel meer waarnemen dan we kunnen bedenken, zoals o.a. door Ap Dijksterhuis in zijn boek Het slimme onbewuste  is beschreven. Onbewust verwerken we 200.000  keer zoveel informatie als bewust. Ik denk dat we ons te veel naar buiten richten en te weinig naar binnen. Ik denk dat we te veel bekende wegen bewandelen en te weinig onbekende. Misschien moeten we wel meer waarde hechten aan juist die fenomenen dat we niet kunnen begrijpen. “Vraag me niet hoe, maar opeens wist ik dat….”

Wieweet kunnen we door ons naar binnen te richten zintuigen ontwikkelen waarvan we nu nog geen weet hebben. En zodoende fenomenen waarnemen die we ons nu nog niet kunnen voorstellen. Zodat we niet meer de weg kwijtraken in de woestijn, de wereld, onszelf. Misschien licht de weg die wij te gaan hebben dan wel zonneklaar voor ons op. Zoals zo veel generaties mensen zo vaak hebben gebeden: “Het eeuwige licht verlichte ons.” Maar, zo denkt mijn beperkte denken dan, we hebben nog wel een weg te gaan… Laat ik beginnen mij minder te richten op mijn behoefte alles te willen begrijpen. Ik ga mij meer richten op wat zich intuïtief kennen laat, en ga mij lekker te buiten in wat mijn voorstellingsvermogen te buiten gaat!

 

Tekstredacteur en ghostwriter Ceciel Fruijtier redigeert en (her)schrijft teksten zodat uw boodschap overkomt. Zij stelt zich ten doel zinvolle informatie toegankelijk te maken. Helder, overzichtelijk en prettig leesbaar.

Ceciel ondersteunt auteurs van blogs, (wetenschappelijke) artikelen, rapportages, beleidsstukken en boeken. Haar specialiteit is het bewerken van teksten die inhoudelijk in de steigers staan, maar nog niet voor publicatie geschikt zijn: structureren, inleiden, samenvatten en zo nodig herschrijven.

Leave a Comment