Geniaal zijn is gek?

Onlangs was ik bij een lezing van Tijn Touber over het geheim van genialiteit¹. Hij vertelde dat het woord geniaal afkomstig is van het Latijnse woord genius. Wikipedia meldt dat dat voortbrenger betekent. Volgens de Romeinen had iedere man zijn eigen genius. Een onzichtbare beschermgeest, een hoger wezen, die al het geschapene behoedde en bewaakte. Het schijnt zelfs, dat men de genius van iedere mens beschouwde als de oorzaak van zijn geboorte. Gek is dat?

Wanneer een Romein een ingeving van zijn genius meende te horen, gaf hij daar direct gehoor aan. Daarmee gaf hij zijn genius meer invloed op zijn leven dan enige andere god. Die andere goden hielden zich tenslotte met allerlei mensen en zaken bezig, terwijl de genius van iedere mens zich specifiek richtte op die ene mens alleen. Zo bezien lijkt het niet gek om naar je genius te luisteren. Je zou toch gek zijn om niet naar een beschermengel te luisteren die speciaal op jou let?

In het Nederlands gebruiken we het woord genius alleen nog in het gezegde ‘Hij heeft zeker een kwade genius’. De positieve kant van de genius komt in ons taalgebruik niet voor en zijn we kennelijk vergeten. De Calvinistische Nederlander lijkt ook niet erg van genialiteit te houden. “Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.” In ons platte landje houden we er niet van als iets of iemand boven het maaiveld uitsteekt. Dat is eigenlijk best gek.

Vertrouwen

Terug naar de lezing van Tijn. Wat is nou het geheim van genialiteit? Einstein omschreef dat als volgt: “Eerst moet je het vertrouwen hebben dat er een eeuwige wereld is die onafhankelijk is van jou. Vervolgens moet je vertrouwen hebben in je vermogen om die waar te nemen. Uiteindelijk moet je deze zien te vangen in concepten.” Je moet dus vertrouwen dat zonder jouw inspanningen de wereld niet vergaat. Oftewel: het streven naar controle en (be)grip loslaten. Vervolgens is het niet een kwestie van je inspannen om op een geniaal idee te komen, maar gek genoeg een kwestie van je ontspannen om een geniaal idee te kunnen krijgen. Gek hoor.

– Krijg nou wat. Heb ik járenlang ingespannen mijn best gedaan om e.e.a. te begrijpen….. dat had ik dus juist níet moeten doen?! Géniaal. Waarom wordt het woord geniaal in het Nederlands eigenlijk meestal smalend uitgesproken? “Dát is pas echt een géniaal idee.”

Genialiteit is dus gebaseerd op vertrouwen. Niet gek: we kennen allemaal de verlammende werking van de angst. Als angst de dood is van creativiteit en ieder geniaal idee, is het logisch dat vertrouwen juist de geboorte daarvan met zich meebrengt. Zo lijkt de verdienste van het genie diens vertrouwen in de wereld en zichzelf, gekoppeld aan zijn vermogen handen en voeten te geven aan het idee. Niet het idee zelf. Zo schijnen veel genieën ook op hun werk terug te kijken. “Ik heb het alleen maar opgeschreven”. Het idee is er al; het genie is slechts de vertaler, de opschrijver, de vormgieter, het doorgeefluik. Gek idee?

Geniaal in de praktijk

Neem nou Tesla, één van de grootste ingenieurs en uitvinders aller tijden, de ontdekker en stroomlijner van het gebruik van electriciteit. Hij zag het allemaal voor zich. “Zonder ooit een schets te tekenen kan ik de maten van alle onderdelen aan instrumentmakers geven. Eenmaal gemaakt passen al die onderdelen, alsof ik de bouwtekeningen echt gemaakt zou hebben.” Alle details. Gek werd hij er soms van. Hij kreeg toevallen: een overvloed aan ideeën viel hem toe. Soms te veel om te kunnen verwerken. Hij werd de gekke geleerde genoemd. Ik vraag me af of hij nou zo’n ontspannen kerel was. Maar hij was niet gek, toevallig.

Als je iets geniaals bedacht of gedaan hebt, kom je tegenwoordig in aanmerking voor de Nobelprijs. Die wordt gefinanciëerd uit de rente van het kapitaal dat Alfred Nobel met zijn wapenfabrieken vergaarde. Nobel wilde niet herinnerd worden als de man die rijk werd omdat hij uitvond hoe je meer mensen sneller dan ooit kunt doden. Hij besloot dat op zijn sterfdag jaarlijks vijf prijzen moeten worden uitgereikt aan hen “die in het afgelopen jaar aan de mensheid het grootste nut hebben verschaft.” De Nobelprijs wordt nu gezien als de hoogste wetenschappelijke onderscheiding. Hét symbool van genialiteit. Wapens uitvinden waarmee de mensheid elkaar effectief kan uitmoorden. Gek: dat was geniaal?

Ceciel Fruijtier, 11 oktober 2012

¹) Van harte aanbevolen:
Tijn Touber, 2012: Het geheim van genialiteit- ontdek het genie in jezelf
ISBN: 9789400501584

Tekstredacteur en ghostwriter Ceciel Fruijtier redigeert en (her)schrijft teksten zodat uw boodschap overkomt. Zij stelt zich ten doel waardevolle informatie toegankelijk te maken. Helder, overzichtelijk en prettig leesbaar. Ceciel ondersteunt auteurs van blogs, (wetenschappelijke) artikelen, rapportages, beleidsstukken en boeken. Haar specialiteit is het bewerken van teksten die inhoudelijk in de steigers staan, maar nog niet voor publicatie geschikt zijn: structureren, inleiden, samenvatten en zo nodig herschrijven.

Leave a Comment