Belangstelling

Ik verdiep me al een tijdje in taalherkomst (etymologie) en taalgebruik. Als een woord mijn belangstelling trekt, surf ik naar etymologiebank.nl om na te speuren waar dat woord vandaan komt.

Vanmorgen fietste ik van de school van mijn kinderen naar huis. Mijn kinderen maken steeds nieuwe woorden. Als ze een zelfstandignaamwoord dat ze willen gebruiken nog niet kennen, dan leiden ze dat af uit het werkwoord: toen Stan het woord ‘hamer’ nog niet kende, noemde hij een hamer een ‘timmer’. Een ladder werd een klimmer, een haakje was een ophangertje. Vanmorgen op de fiets kreeg ik plotseling een taalinzicht*:

Taal komt voort uit lichamelijke gewaarwordingen en de automatische lichamelijke reactie die op die lichamelijke gewaarwording volgt.**

Dat idee had mijn belangstelling dusdanig gewekt, dat ik het bij thuiskomst direct verder ging onderzoeken (dan ga je dus eronder zoeken, daarmee verdiep je het). Neem nou dat woord be-lang-stelling.

Ik realiseerde me: langen = jezelf lang maken. Dat doe je, als je iets wil pakken dat buiten je bereik ligt. De appel aan de boom.

Het voorvoegsel ‘be-‘ geeft aan, dat het eraan gekoppelde werkwoord ergens betrekking op heeft.*** Denk bijvoorbeeld aan de werkwoorden begieten, bekijken, beschieten. Het gieten, kijken, schieten is ergens op gericht. Het (niet in gebruik zijnde) werkwoord belangen betekent dus: je gericht op iets lang maken. Je vind datgene belangrijk genoeg, om je lang te maken om het te pakken te krijgen. Je hebt kennelijk een belang: de neiging om je lang te maken reikt zo ver, dat het kennelijk belangrijk is.

Als je iets belangrijk vindt, kun je je belang stellen.
stellen = iets anders doen staan.****
Als je gaat staan, dan laat je jezelf zien. Door iets te stellen, toon je hetgene dat je stelt (al doende neem je stelling in). Als je je belang stelt, laat je zien dat je ergens naar reikt dat buiten je bereik ligt, maar dat je graag in je handen wil hebben: je toont belangstelling.

Dat in-je-handen-willen-hebben kan verschillende dingen betekenen. Je kan het willen bezitten (dan zit je er boven op!), maar het kan ook zijn dat je het wil bekijken om het te begrijpen.* Als je iets kan grijpen, is het zo tastbaar dat je het vast kan pakken. Dan heb je er vat op, je hebt het begrepen.

Belangstelling kan overgaan in verlangen: dan wil je iets echt heel graag vast kunnen pakken. Je bent bereid, om je tot het uiterste uit te rekken: ver te langen.

Zoals altijd roept ieder antwoord een volgende vraag op: waar komt het woord lang vandaan? Hoe benoemen we primaire lichamelijke gewaarwordingen? Hoe koppelen we een klank aan een gevoel? Waar halen we de taal vandaan?!

 

* NB: taalinzicht: taal in zicht, zicht op taal!

Bronvermelding

** Dit inzicht volgde na een opmerking van Jan Lelie, mail d.d. 15 september 2011: “Ik meen dat betekenis voortkomt uit de vertaling (!) van de analoge lichaamstaal (= zintuiglijke waarneming en gevoel) in de digitale spreektaal (intuïtieve waarneming en gedachten). Onze taal is gearticuleerd bewustzijn. Mensen hebben om te begrijpen iets nodig om te (be)grijpen.”

*** Van Dale, Groot woordenboek van de Nederlandse taal, 2005: ‘be-‘ als voorvoegsel in van onoverg. ww. afgeleide onafscheidbare overg. ww. ter aanduiding dat de door het grondwoord genoemde handeling op de door het voorwerp genoemde zaak gericht is.
**** P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Van Dale Etymologisch woordenboek:
stellen* [plaatsen] {1260-1280} verwant met grieks stellein [doen staan, opstellen]

 

Ceciel Fruijtier onderneemt sinds 2007 vanuit haar bedrijf Fruijtier tekst&advies. Zij redigeert en herschrijft teksten die in de steigers staan, maar nog niet voor publicatie geschikt zijn. Daarnaast geeft zij tekstadvies en individuele schrijftrainingen. Als tekstredacteur stelt zij zich ten doel zinvolle informatie toegankelijk te maken, zodat die zijn weg in de wereld vindt. www.zodatuwboodschapoverkomt.nl

Leave a Comment